Newton, Leibniz i liczba pi z szeregu Fouriera

Pisałem niedawno o szeregach odkrytych przez Leibniza i Newtona, a związanych z liczbą \pi. Oba te szeregi można łatwo powiązać ze sobą za pomocą rozwinięcia Fouriera. Kiedyś już pisałem o Josephie Fourierze i jego nieśmiertelnym wynalazku. Tutaj pokażemy tylko, jak to się wiąże z szeregami Leibniza:

\dfrac{\pi}{4}=1-\dfrac{1}{3}+\dfrac{1}{5}-\dfrac{1}{7}+\ldots

i Newtona:

\dfrac{\pi}{2\sqrt{2}}=1+\dfrac{1}{3}-\dfrac{1}{5}+\dfrac{1}{7}+\ldots.

Rozwinięcie w szereg Fouriera stosuje się do funkcji okresowych. Weźmy np. funkcję f(x)=x w przedziale x\in (-\pi,\pi).

Możemy zrobić z niej funkcję okresową powtarzając jedynie zęby piły na kolejnych przedziałach. Funkcja ta jest nieciągła na końcach przedziałów, ale to nie szkodzi. Idea Fouriera polega na przybliżeniu dowolnej funkcji f(x) nieskończoną sumą sinusów i cosinusów o coraz mniejszych okresach. W naszym przypadku okresem f(x) jest 2\pi, a funkcja jest nieparzysta, jak sinus. Szukamy więc rozwinięcia następującej postaci:

{\displaystyle f(x)=\sum_{i=1}^{\infty}a_{n}\sin nx}.

Żeby znaleźć wartości współczynników rozwinięcia, mnożymy obie strony przez \sin mx. Ponieważ całka po okresie z iloczynu dwóch sinusów znika, więc z prawej strony przeżywa tylko wyraz n=m (*):

{\displaystyle \int_{-\pi}^{\pi} f(x)\sin mx dx =a_m \int_{-\pi}^{\pi} \sin^2 mx dx=a_m \pi}.

Ostatnia równość po prawej stronie wynika stąd, że kwadrat sinusa scałkowany po wielokrotności okresów daje \frac{1}{2} razy długość przedziału całkowania.
W naszym przypadku

x=2\left(\dfrac{\sin x}{1}-\dfrac{\sin 2x}{2}+\dfrac{\sin 3x}{3}+\ldots\right),

gdzie cały czas ograniczamy się do przedziału (-\pi,\pi). Proszę zobaczyć, co otrzymamy, biorąc coraz większe liczby składników sumy.


Widać gołym okiem, że szereg jest zbieżny oprócz może końców przedziału, gdzie nasza funkcja ma skok.
Teraz wystarczy wziąć dwie wartości argumentu. Dla x=\frac{\pi}{2} otrzymamy szereg Leibniza, dla x=\frac{\pi}{4} – szereg Newtona. Warto zauważyć, że jesteśmy daleko od końców przedziału, gdzie mogą być kłopoty ze zbieżnością. Oczywiście Joseph Fourier to już XIX wiek, czyli matematyka bogatsza o 150 lat rozwoju od czasów Leibniza i Newtona. Najprostszy znany mi wykład o szeregach Fouriera znaleźć można w rozdz. 50 t.1 Wykładów Feynmana.

(*) Wynika to z tożsamości:

2\sin mx\sin nx=\cos(n-m)x-\cos(n+m)x.

Całka z cosinusa po okresie równa jest zero, więc tylko pierwszy wyraz po prawej stronie dla m=n przeżywa całkowanie.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s