Richard Owen i hipokamp mniejszy, czyli: Co nas różni od małpy? (1857-1863)

Owen był w tych latach szanowanym anatomem i paleontologiem po pięćdziesiątce, m.in. wprowadził do nauki wymarłe gady, które znamy jako dinozaury. Zaciekle przeciwstawiał się jednak wszelkim poglądom ewolucyjnym, podobieństwa w budowie różnych zwierząt świadczyły jego zdaniem o tym, że zostały one stworzone według jednolitego planu: Stwórca pragnął zaoszczędzić sobie pracy, korzystał więc z jednego schematu, który dostosowywał do różnych sytuacji – tak jak fabryki używają gotowych podzespołów do różnych produktów. Krótko mówiąc, Owen był znakomitym fachowcem, lecz religijnie obciążonym. Elita brytyjskiej nauki podzielała jego uprzedzenia, toteż uniwersytet w Cambridge w roku 1859 – a więc w roku ukazania się O pochodzeniu gatunków – przyznał Owenowi doktorat honorowy.

Richard_Owen_1856

Owen z czaszką krokodyla

 

Przy tej okazji Owen przypomniał swe poglądy i przedstawił klasyfikację kręgowców. Człowiek tworzył w niej osobny rząd: dwurękie. Zdaniem Owena mózg człowieka różni się anatomicznie od mózgu małp kilkoma cechami, w tym zwłaszcza posiadaniem niewielkiej struktury nazywanej wówczas hippocampus minor – hipokamp mniejszy (dziś terminologia ta została zarzucona). Miała to być uchwytna, jakościowa różnica między człowiekiem a małpami. Dzieło Boże obdarzone duszą posiada także hipokamp mniejszy.

Gray739-emphasizing-hippocampus-minor

Uczeni kierujący się w swej działalności poglądami religijnymi niezmiennie lądowali w oparach absurdu, nawet gdy przypadkiem kawałek drogi przebyli we właściwym kierunku. Na etapie wysuwania hipotez inspirować się można wszystkim, także religią, bo ważne jest wówczas myślenie niestandardowe, choćby i nie do końca logiczne. Ostatecznie jednak Pismo Święte i teologia nie zawierają niczego pożytecznego dla nauki i wszelkie próby uzgadniania nauki z religią kończyły się porażką dla nauki (bo wierze religijnej prawdopodobnie nie może zaszkodzić nic). Ponieważ Owen głęboko wierzył w swoje tezy i zażarcie ich bronił, więc nadszarpnął mocno swoją reputację. Najpierw Thomas H. Huxley wykazał, że małpy także mają hipokamp mniejszy. Zauważono także, że Owen posługiwał się błędnymi rysunkami, sprostowanymi później przez badaczy. Różnice między nami a małpami są mniejsze, niż chciałaby większość ludzi. Istnienie duszy rozumnej jest tak samo wątpliwe jak istnienie owego hipokampu mniejszego jedynie u ludzi.

Water-babies_2

 

Przedsięwzięcie Owena było czystą donkiszoterią, gdyby wszystkie różnice między człowiekiem a małpą miały się sprowadzać do kilku fałd w mózgu, to nie warto o nie kruszyć kopii. Śmieszność sporu o hipokamp uwydatnił Charles Kingsley w swojej bajce pt. The Water-Babies, której bohaterem jest kominiarczyk zamieniony w wodne dziecko. Profesor Ptthmllnsprts (Put-them-all-in-spirits: Wsadź je wszystkie do spirytusu) wygłasza tam tezę: „Jeśli posiadasz w mózgu hippopotamus major, to nie jesteś małpą (…) Mógłbyś sobie myśleć, że są inne, ważniejsze różnice między tobą i małpą, jak zdolność mowy, budowania maszyn, odróżniania dobra od zła, umiejętność modlitwy i inne drobne rzeczy tego rodzaju; ale wszystko to są dziecinne mrzonki, mój drogi. Wszystko zależy od testu na hippopotamus. Jeśli posiadasz w mózgu hippopotamus major, nie jesteś małpą, choćbyś miał cztery ręce, nie miał stóp i był bardziej małpi od małp ze wszystkich małpiarni świata. Ale jeśli hippopotamus major zostanie kiedyś odkryty w mózgu choćby jednej małpy, nic nie uratuje twej pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-pra-prababki od uznania za małpę”.

Kingsley był pastorem i zarazem jednym z pierwszych zwolenników teorii Darwina. Jego umiarkowane poglądy były jednak uważane przez wielu zagorzałych chrześcijan za zdradę świętego tekstu i może jeszcze bardziej świętej ignorancji. Do rozpowszechnienia idei, że jesteśmy spokrewnieni z małpami bardzo się też przyczyniły ogrody zoologiczne, gdzie każdy sam się mógł przekonać, jak blisko nam do mieszkańców małpiarni.

Zoological Garden - The Monkey House

Gustav Doré, W małpiarni, 1872.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s