Étienne-Louis Boullée, cenotaf Newtona, 1784

Pół wieku po swej śmierci Isaac Newton cieszył się sławą, jakiej przed nim nie doświadczył chyba żaden uczony. Kolejne pokolenia badaczy znajdowały wciąż nowe potwierdzenia prawa grawitacji: od spłaszczenia Ziemi przy biegunach aż po powrót komety Halleya, całkowicie zgodny z prawem ciążenia powszechnego.

Mechanika i optyka Newtona stały się dobrem wspólnym całej Europy, bez przesady można powiedzieć, że wyznaczały jej nową, oświeceniową tożsamość. Hołd zupełnie szczególny złożył Newtonowi Étienne-Louis Boullée, architekt-wizjoner, tworząc projekt symbolicznego grobowca angielskiego uczonego. „O Newtonie! Jeśli ty, blaskiem swego umysłu i wzniosłością geniuszu oznaczyłeś kształt Ziemi, ja powziąłem ideę, aby zamknąć cię w twoim własnym odkryciu”. Grobowiec miał więc być sferą o średnicy 150 m, okoloną żałobnymi cyprysami. Przez otwory w jej powierzchni wpadać miało do wnętrza światło dzienne. Inną możliwością było oświetlenie umieszczone w geometrycznym środku sfery. Właściwy grobowiec położony był w jej najniższym punkcie.

f3f4f5

Projekt Boullée’go nie został nigdy zrealizowany, pewnie zresztą przy ówczesnej technice był niemożliwy do wykonania. Wiadomo jednak, że wpłynął na sposób myślenia i wyobraźnię architektów. Jego zimna geometryczność wydaje się dziś czymś przerażająco nieludzkim, choć, kto wie, być może dobrze oddaje ideał, do którego dążył obsesyjny i pedantyczny geniusz z Woolsthorpe. Newton, nawet kiedy zajmował się historią, sprowadzał ją do liczb, konfiguracji, dynastii. Świat był dla niego areną całkowicie pozaludzkich i nieubłaganych sił, za którymi stał nieprzenikniony w swych zamysłach i jedyny Bóg. Nie zgadzał się z koncepcją Trójcy Świętej, uważając ją za oszustwo wprowadzone w łono Kościoła przez św. Atanazego, m.in. dlatego że pełnia władzy wymaga jedynego Władcy, Pantokratora. Ten władca stworzył Układ Słoneczny i nas, ale kiedyś, w niedalekiej przyszłości, zgodnie z proroctwami Apokalipsy, zniszczy swoje dzieło, zostawiając sobie tylko wybranych spośród ludzi, którzy, uwolnieni od ziemskiego ciała, będą mogli razem z Chrystusem przemieszczać się w dowolne miejsce wszechświata.
Boullée zapewne niewiele wiedział o religijnych poglądach Newtona, były one bardzo mało znane. Jego doprowadzony do skrajności ésprit géométrique – zmysł geometrii pachnie raczej innym rodzajem tyranii, tym spod znaku zburzenia Bastylii i obywatela Robespierre’a. Może to niesprawiedliwe, ale przychodzą na myśl projekty jak ten poniżej, autorstwa Alberta Speera (Hala w Berlinie, model, 1939).

tumblr_m1fb89LeWk1qdngh4o1_500

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s